روش های مختلف سیستم آبیاری و توسعه و طرح های آن ها

  • از

روش های مختلف سیستم آبیاری و توسعه و طرح های آن ها

توسط آبوی

⦁ آبیاری تحت فشار

سیستم های آبیاری مدرن شامل کلیه روش های آبیاری است که در آن ها اصول مهندسی آبیاری رعایت شده است. این روش ها به دو دسته کلی شبکه های آبیاری ثقلی مدرن و روش های آبیاری تحت فشار تقسیم می گردند. کلیه ی روش های آبیاری که آب در مجاری بسته با فشار یک اتمسفر و بیشتر به پای گیاه و یا بر روی گیاه می رسد، روش های آبیاری تحت فشار نام دارد و به دو گروه عمده موضعی و بارانی تقسیم بندی می شود.
در سال های اخیر بیش از پیش به توسعه ی اینگونه سیستم ها در کشور اهمیت داده شده است و تاکنون توانسته است حدود 1.2 میلیون هکتار از اراضی را در اقصی نقاط کشور تحت پوشش خود قرار دهد که البته دلایل عدیده ای در عدم تحقق کامل اهداف آن دخیل بوده اند.

نحوه پشتیبانی مالی دولت 


یکی از دلایل عمده، نحوه پشتیبانی مالی دولت از طرح بوده است. مطالعات و تحقیقات گسترده ای که طی سالیان متمادی در نقاط مختلف دنیا صورت گرفته، قابلیت سیستم های آبیاری تحت فشار را به عنوان یک روش کارآمد و موثر در استفاده بیشتر و بهینه از منابع آب در کشاورزی نشان داده است.در صورتیکه این سیستم به نحو صحیح طراحی و اجرا شوند و مصالح و مواد مورد استفاده از کیفیت و خصوصیات فنی لازم برخوردار باشندو بهره برداران نیز از دانش فنی کافی در نگهداری و بهره برداری از آن بهره مند باشند ضمن داشتن توجیه اقتصادی بیشتر، منجر به بهره برداری و استفاده منطقی از منابع آب و خاک خواهند شد. در صورت رعایت دقیق ضوابط طراحی، اجرا بهره برداری و نگه داری و ارزیابی مستمر، این سیستم نسبت به سیستم های آبیاری سطحی مدرن از راندمان و بازدهی عملکرد تولیدی بیشتری برخوردار خواهند بود.

عوامل اصلی محدود کننده توسعه سیستم های آبیاری تحت فشار در ایران


پایین بودن دانش فنی متخصصین و کشاورزان، نامناسب بودن کیفیت آب آبیاری در گستره ی وسیعی از کشور، عدم توسعه ی نیروی برق در اراضی زراعی، کیفیت نامناسب مواد و مصالح مورد استفاده جهت ساخت لوله ها و اتصالاتی که در این سیستم ها بکار گرفته می شوند و همچنین عدم استفاده از تجهیزات پیشرفته در ساخت قسمت های حساس، عدم توجه کافی به طراحی و اجرای دستورالعمل های مربوط به مدیریت و برنامه آبیاری، خدمات فنی پس از فروش، از عوامل اصلی محدود کننده توسعه سیستم های آبیاری تحت فشار در ایران می باشند. بنابر این متولیان برنامه ریزی کشاورزی و آبیاری کشور ضمن تشویق کشاورزان و تولیدکنندگان محصولات زراعی جهت استفاده از سیستم های آبیاری تحت فشار برای شرایط مناسب و محصولات مناسب باید موجبات توسعه و ارتقای کیفیت طراحی، نصب و بهره برداری از این سیستم را فراهم نمایند.

⦁ آبیاری بارانی

سیستم آبیاری بارانی یکی از روش های آبیاری تحت فشار می باشد که بیشتر جهت آبیاری محصولات زراعی مورد استفاده قرار می گیرد از آنجا که در این روش آب از داخل لوله وارد زمین می شوددر مسیر انتقال هدر رفتی نخواهیم داشت این روش در اراضی با توپوگرافی نامناسب و شیب زیاد نیز قابل استفاده بوده و احتیاجی به تسطیح زمین و از بین بردن خاک مناسب زراعی نیست با استفاده از روش آبیاری بارانی می توان با مقدار معینی آب سطح بیشتری را به کشت محصول اختصاص داد.
از آن جا که آبیاری به وسیله آبپاش ها و یا پاشش یکنواخت انجام می گیرد. تمامی زمین به مقدار یکنواخت و مناسب آبیاری می گردد و از حالت غرقابی شدن در زمین جلوگیری می شود. به همین دلیل از آن جا که جریان آب در سطح مزرعه وجود ندارد از توزیع بذرهای علف های هرز در سطح مزرعه کاسته شده و میزان علف های هرز کاهش می یابد.
در این روش احتیاجی به مرزبندی و جداسازی زمین نیست و بنابراین سطح زیر کشت افزایش یافته و انجام عملیات زراعی و حرکت ماشین آلات کشاورزی راحت تر خواهد بود.
به وسیله آبیاری بارانی می توان کود و سم را از داخل آب وارد سطح مزرعه نمودعملیات آبیاری بارانی به نیروی کار کمتر احتیاج دارد و آبیاری به آسانی انجام می گیرد با روش آبیاری بارانی عملکرد محصول افزایش یافته و محصولات از لحاظ کیفی نیز بهبود می یابند. در این روش از فرسایش خاک و حمل بذر های زراعی جلوگیری شده و چون آبیاری از آب پاش ها صورت می گردد باعث شستشوی سطح برگ گیاهان شده و موجب تسریع عملیات فتوسنتز می شود.در فصل زمستان نیز می توان با بکار انداختن آب پاش ها از یخ زدن گیاه جلوگیری نمود.

⦁ آبیاری قطره ای

آبیاری قطره ای از نظر کلی به معنای رساندن تدریجی ولی پیوسته آب و مواد غذایی به گیاه است بصورتی که همیشه رطوبت لازم و مواد مورد نیاز در خاک وجود داشته و در اختیار گیاه قرار گیرد. این امر سبب رشد بیشتر گیاه و افزایش محصول می گردد. در این روش آب به صورت تحت فشار از لوله های اصلی و نیمه اصلی به لوله های فرعی و لاترال منتقل می شود و نهایتا به وسیله قطره چکان به گیاه می رسد. میزان آب دهی قطره چکان ها در مقایسه با آب پاش ها بسیار کم است و لذا این امکان را می دهدکه آبیاری با مقادیر کم و در زمان های طولانی و حتی مداوم انجام گیرد. به علت آن که تمام سطح مزرعه آبیاری نمی گردد میزان تبخیر سطحی بسیار کم بوده و رشد علف های هرز محدود می شود.

⦁ توسعه سیستم های آبیاری تحت فشار

همانطور که قبلا اشاره گردید، یکی از راهکارهای مهم بهینه سازی مصرف آب کشاورزی، توسعه روش های آبیاری تحت فشار است. آبیاری تحت فشار از جمله نوآوری های فن تامین آب مورد نیاز گیاهان استکه نزدیک به یک قرن پیش در کشور های پیشرفته به عرصه آمده پس از جنگ دوم جهانی در کشورهای دیگر گسترش یافت. این شیوه آبیاری در کشور ایران از حدود 40 سال پیش شروع شده است. لیکن ساماندهی آن توسط دولت از سال 1366 با «طرح مطالعات جامع توسعه و کاربرد سیستم های آبیاری تحت فشار» در اداره کل مهندسی زراعی وقت آغاز شد و در سال 1372 اداره کل توسعه روش های آبیاری تحت فشار تشکیل و در سال 1382 به دفتر بهبود و توسعه روش های آبیاری تغییر نام پیدا نمود.

 مراحل اجرای طرح های آبیاری تحت فشار در ایران :


⦁ بررسی نیاز مزارع یا باغات به سیستم آبیاری تحت فشار
⦁ شناسایی، آموزش و هدایت کشاورزان به اجرای طرح
⦁ تکمیل فرم تقاضای سیستم و معرفی آنها به مدیریت آب و خاک
⦁ بررسی اولیه محل اجرای پروژه
⦁ انجام آزمایشات آب و خاک و تهیه نقشه توپوگرافی اراضی مورد نظر
⦁ مطالعه و طراحی
⦁ بررسی طرح در کمیته فنی
⦁ ارسال طرح به بانک عامل جهت تسهیلات
⦁ بررسی مالی طرح و تصویب آن در بانک عامل و پرداخت تسهیلات
⦁ انتخاب شرکت مجری
⦁ عقد قرارداد با شرکت مجری
⦁ تهیه پیش فاکتور و خرید لوازم و کنترل کیفیت لوازم
⦁ نظارت بر اجرای طرح
⦁ آموزش عملی کشاورز
⦁ تست و راه اندازی پروژه
⦁ تحویل موقت و قطعی
⦁ نظارت بر بهره برداری
⦁ ارزیابی پروژه

⦁ دفترچه طرح

منظور از اجرای یک طرح، پیاده کردن نقشه و مشخصاتی که حاصل تفکر و ذهن طرح بوده است در زمین و در عمل می باشد. هر چه این عمل دقیق تر و بهترصورت گیرد مجموعه ایجاد شده وظایف و انتظارات مورد نظر را بیشتر برآورده خواهد ساخت، سیستم های آبیاری تحت فشاراز جمله این طرح هاست که اجرای دقیق آن ها بر اساس نقشه و مشخصات از اهمیت خاصی برخوردار است. مجری علاوه بر داشتن آشنایی با استاندارد ها، آیین نامه ها، ضوابط و مقررات عمومی باید قبل از هر چیز با مطالعه دقیق نقشه ها، دفترچه مشخصات فنی خصوصی و عمومی، دستورالعمل های اجرایی، برآورد و فهرست مقادیر و سایر مدارک اجرایی، به طور همه جانبه از کم و کیف کار آگاه شود.

 راهکار:

در این مرحله بایستی مجری کامل بودن نقشه و سایر مدارک اجرایی را ارزیابی و از قابل اجرا بودن طرح اطمینان حاصل نماید و هرگونه ابهام را با دستگاه نظارت و طرح در میان گذاشته و از او بخواهد مدارک اجرایی را تکمیل کند و در صورت لزوم مجری می تواند پیشنهاد های خاص خود را در مورد تغییر و تعدیل طرح به دستگاه نظارت ارائه نماید.

موارد کلی که باید در یک دفترچه طراحی سیستم های آبیاری تحت فشار قبل از اجرا کنترل و بررسی شود عبارتند از:

⦁ کنترل و بررسی امکان اجرای سیستم مورد نظر طرح با مقایسه سیستم های اجرا شده غالب در منطقه
⦁ کنترل مساحت اراضی طراحی شده با مساحت واقعی اراضی
⦁ کنترل و بررسی اقلام و لوازم گران قیمت و با تعداد زیاد از نظر مشخصات فنی و قیمت و تعداد و…
⦁ دقت شود تا آزمایشات خاک و آب به همراه تفسیر آن ها در دفترچه طرح موجود باشد.
⦁ کنترل پمپ و نیروی محرکه از نظر مشخصات فنی و قیمت و تعداد و…
⦁ مطالعه دفترچه طرح و توجه به نکات مهم نوشته شده در آن
⦁ جمع و ضرب عددی محاسبات دفترچه طرح


⦁ در صورت نیاز بازدید از محل طرح و بررسی مندرجات دفترچه طراحی در محل طرح
یک مجری خوب بایستی کلیه ی سیستم های آبیاری تحت فشار و نقشه و علائم آن ها را بشناسدو نحوه پیاده کردن آن ها را با استفاده از دوربین های نقشه برداری و یا هر طریق دیگر یاد بگیرد، لذا توصیه می شود عملا مجریان از فراگیری این مورد غافل نباشند. اهم ملاحظات و دانستن موارد ذیل نیز بخشی از این کار است:


⦁ یادگیری و اطلاع از نقشه سیستم های آبیاری ویل موو و نحوه پیاده کردن آن ها
⦁ یادگیری و اطلاع از نقشه سیستم های کلاسیک و نحوه پیاده کردن آن ها
⦁ یادگیری و اطلاع از نقشه سیستم های سنترپیوت و لینیر و نحوه پیاده کردن آن ها
⦁ یادگیری و اطلاع از نقشه سیستم های موضعی و نحوه پیاده کردن آن ها


بطور کلی انجام یک پروژه می تواند طی مراحل زیر باشد:


⦁ آشنایی با کمیت و کیفیت طرح و ویژگی های آن (نقشه خوانی)
⦁ آشنایی با محل اجرای طرح
⦁ تهیه برنامه زمان بندی اجرا
⦁ شروع عملیات اجرایی و کنترل کار در طول عملیات اجرا
⦁ نظارت
⦁ تحویل موقت و قطعی پروژه

   آدرس : استان سمنان ،شهرستان گرمسار ،کیلومتر 1 جاده سمنان،خیابان دانش بنیان ،پارک علم وفن آوری سمنان مرکز رشد گرمسار

اشتراک بگذارید....

اشتراک گذاری در facebook
Facebook
اشتراک گذاری در google
Google+
اشتراک گذاری در twitter
Twitter
اشتراک گذاری در telegram
Telegram
اشتراک گذاری در whatsapp
WhatsApp

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *