مراحل طراحی و برنامه ریزی آبیاری قطره ای

  • از

مراحل طراحی و برنامه ریزی آبیاری قطره ای

توسط آبوی

مراحل طراحی سیستم آبیاری قطره ای به شرح ذیل است: 

1- انتخاب قطره چکان ها:

یکی از مهم ترین مراحل طراحی سیستم آبیاری قطره ای انتخاب قطره چکان مناسب برای طرح مورد نظر است. قطره چکان ها معمولاً دارای سیستم آبدهی به میزان ۱ الی ۸ لیتر در ساعت می باشند.

از عوامل مؤثر در انتخاب قطره چکان می توان به موارد زیر اشاره کرد (طراحی):

⦁ پایداری رابطه ی دبی- فشار در طولانی مدت
⦁ حساسیت به گرفتگی یا تجمع مواد شیمیایی موجود در آن
⦁ دامنه ی مناسب فشار کارکرد قطره چکان ها
⦁ رابطه ی دبی- فشار و دامنه ی تغییرات فشار مجاز کارکرد قطره چکان ها
⦁ دامنه ی تغییرات دبی قطره چکان ها با توجه به تغییرات ساخت آن

برای انتخاب قطره چکان مناسب باید به شرایط طرح مورد نظر توجه خاصی داشت. برای مثال در اراضی با شیب بیش از ۲ درصد، استفاده از قطره چکان های تنظیم کننده فشار اجتناب ناپذیر است. در این نوع از قطره چکان ها تغییرات دبی خروجی تحت تأثیر فشار در دامنه وسیع (۱ الی ۴ اتمسفر)، بسیار محدود می باشد. همچنین با توجه به حساسیت قطره چکان ها به گرفتگی، جهت به حداقل رساندن اثرات گرفتگی ناشی از رسوب بی کربنات ها و… در قطره چکان ها بسیار مناسب است از قطره چکان های خود شوینده استفاده شود. 

2- تعیین فاصله گیاهان روی هر ردیف و بین ردیف های کاشت(طراحی):

فاصله کاشت بین گیاهان به شرایط آب و هوایی، نوع خاک، واریته و تجربه کشت آن ها در منطقه بستگی فراوانی دارد. در آبیاری قطره ای برای تعیین فاصله کاشت درختان، درصد سطح سایه انداز و نیاز آبی گیاه مؤثر میباشد.

3- تعیین درصد سطح سایه انداز(طراحی):

در روش آبیاری قطره ای بدلیل عدم آبیاری کل سطح زمین، تبخیر مستقیم از سطح خاک  محدود  می باشد. مقدار نیاز آبی روزانه در  آبیاری قطره ای تابعی از سطح سایه انداز گیاه و مقدار تبخیر و تعرقی است که در سایر روش های  آبیاری محاسبه می شود. به همین دلیل نیاز آبی گیاه در این روش نسبت به سایر روش ها که تمام سطح خاک خیس میشود، به میزان قابل ملاحظه ای کمتر می باشد.
درصد سطح سایه انداز به سن، نوع واریته های گیاهی و مرحله رشد بستگی دارد و عملاً برابر سطح سایه شده توسط تاج گیاه در هنگام ظهر به کل سطحی است که برای گیاه در نظرگرفته میشود.

4- تعیین درصد مساحت خیس شده:

از مزایای آبیاری قطره ای عدم آبیاری تمامی سطح زمین میباشد. به بخشی از سطح که طی آبیاری مرطوب میگردد، درصد مساحت خیس شده گفته میشود و عبارت است از متوسط نسبت مساحت خیس شده خاک در عمق ۱۵ تا ۳۰۰ سانتی متری به کل مساحت. درصد مساحت خیس شده به عوامل زیادی از جمله موارد زیر بستگی دارد:

⦁ مساحت خیس شده توسط هر نقطه ریزش (دبی هر قطره چکان)
⦁ فاصله بین قطره چکان ها
⦁ فاصله لوله های فرعی از یکدیگر
⦁ نوع خاک
⦁ شیب زمین
⦁ زمان آبیاری
مساحت خیس شده توسط هر نقطه ریزش بستگی به شکل ناحیه مرطوب شده در زیر قطره‌چکان (پیاز رطوبتی) نیز دارد. بطوری که هر چه پیاز رطوبتی پهن و بزرگ باشد، بیشتر است.
فاصله قطره چکان ها برابر۸۰ درصد پهنا یا قطر خیس شده در نظر گرفته شده است تا دوایر خیس شده همپوشانی داشته و درنهایت نواری مرطوب در سرتاسر لوله فرعی ایجاد شود.
بطورکلی هرچه نقاط ریزش آب (تعداد قطره چکان ها) بیشتر باشد و قطره چکان ها با آرایش مطلوبتری استقرار داده شوند، سطح خیس شده بیشتر بوده ولی سیستم گرانتر خواهد بود.
برای تعیین درصد مساحت خیس شده  در طراحی آبیاری قطره ای باید آرایش قرارگیری قطره چکان ها روی لوله فرعی تعیین شود. آرایش های مختلفی برای قرارگیری قطره چکان ها روی لوله فرعی وجود دارد که از آن جمله میتوان  به آرایش خطی یا دو خطی، آرایش حلقوی و زیگزاگ اشاره نمود.

5- تعیین برنامه ریزی آبیاری:

به کلیه عملیاتی که طی آن، زمان آبیاری و مقدار آبی که باید به زمین داده شود، مشخص می‌گردد، برنامه‌ریزی آبیاری(Irrigation scheduling) گفته می‌شود. برنامه ریزی آبیاری علاوه بر اینکه از جهت صرفه جویی در مقدار آب اهمیت دارد، باعث می‌شود که زارع بتواند سایر عملیات کشاورزی را هماهنگ با برنامه آبیاری تنظیم نماید.
بطورکلی مقدار آبی که باید در هر نوبت آبیاری به زمین داده شود بستگی به سه عامل حداکثر تخلیه مجاز رطوبت در خاک، عمق توسعه ریشه ها و مقدار کل رطوبت موجود در خاک و در نهایت به سیستم آبیاری دارد.

6- تعیین مجموع کل آب قابل دسترس در خاک:

میزان آب موجود ما بین دو حد ظرفیت زراعی خاک و نقطه پژمردگی دائم خاک، مجموع آب قابل دسترس در خاک نامیده می‌شود. ظرفیت زراعی مقدار رطوبتی است که یک خاک اشباع پس از خارج شدن آب ثقلی در خود نگه می‌دارد. این مقدار رطوبت تابعی از بافت و ساختمان خاک است. رطوبت خاک در حالت ظرفیت زراعی، حدوداً معادل ۱/۳ بار مکش رطوبتی تعیین میشود. نقطه پژمردگی دائم، محدوده دیگر طیف رطوبتی خاک می‌باشد و این نقطه حدی است که گیاه عملاً قادر به برداشت هیچگونه آبی از خاک نیست و درصورت افت رطوبت خاک تا این حد و نزدیک شدن به نقطه پژمردگی دائم، رشد فیزیولوژیک گیاه خسارت غیر قابل جبرانی خواهد دید. این نقطه رطوبتی حدوداً معادل ۱۵ بار مکش رطوبتی می‌باشد.

7- تعیین آب قابل دسترس:

رطوبت موجود ما بین دو نقطه ظرفیت زراعی و پژمردگی دائم در منطقه توسعه ریشه هر گیاه آب قابل دسترس نامیده می‌شود.

8- تعیین تخلیه مجاز:

عموماً هرچه رطوبت خاک کم باشد باید گیاه نیروی بیشتری برای جذب آب از خاک صرف نماید. اگر مقدار این رطوبت بمدت طولانی پائین باشد مقدار محصول کاهش پیدا می‌کند. از این‌رو بنابه تعریف، درصدی از رطوبت قابل استفاده خاک را که می‌تواند توسط گیاه مصرف شود بدون اینکه کاهش محصول پیدا کند، مقدار تخلیه مجاز (کمبود مجاز رطوبت به لحاظ مدیریت آبیاری) می‌گویند.
مقادیر تخلیه مجاز با توجه به نوع گیاه، عمق ریشه و نوع خاک تحت شرایط خاصی می باشد. بطورکلی مقدار تعیین تخلیه مجاز در روش قطره ای برای درختان میوه۴۰ تا۵۰ درصد در نظر گرفته میشود.

9- تعیین نیاز آبی روزانه گیاه:

مقدار تعرق روزانه در آبیاری قطره ای که برابر نیاز آبی گیاه فرض میشود، تابعی از سطح سایه انداز گیاه و تبخیر و تعرقی است که به روش های مرسوم برای سایر روش های آبیاری محاسبه می‌شود. برای تخمین حداکثر تعرق روزانه که در  طراحی آبیاری قطره ای مورد استفاده قرار میگیرد مدل های ساده ای توسط محققین ارائه شده است.

10- تعیین حداکثر عمق خالص آبیاری:

حداکثر عمق خالص آبیاری در هر نوبت برابر مقدار آبی است که باید به خاک داده شود تا کمبود رطوبت خاک را تا حد تعیین تخلیه مجاز جایگزین نماید. تعیین تخلیه مجاز کمبود مجاز رطوبت به لحاظ مدیریت آبیاری  که مقدار آن در روش قطره ای برای سبزیجات و گیاهان با ریشه کم عمق معمولاً ۲۵ تا۴۰، برای درختان میوه۴۰ تا۵۰  و برای گیاهان با ریشه عمیق۵۰ درصد درنظر گرفته میشود.

   آدرس : استان سمنان ،شهرستان گرمسار ،کیلومتر 1 جاده سمنان،خیابان دانش بنیان ،پارک علم وفن آوری سمنان مرکز رشد گرمسار

اشتراک بگذارید....

اشتراک گذاری در facebook
Facebook
اشتراک گذاری در google
Google+
اشتراک گذاری در twitter
Twitter
اشتراک گذاری در telegram
Telegram
اشتراک گذاری در whatsapp
WhatsApp

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *